Tuyến yên là một trọng những tuyến nội tiết quan trọng nhất của cơ thể nên khi tuyến yên bị suy giảm  thường gây ra nhiều bệnh lý nghiêm trọng cho cơ thể. Chậm tăng trưởng, mất khả năng sinh sản, suy giảm chức năng tuyến giáp… là những hệ quả thường xảy ra ở những người mắc căn bệnh này. Bệnh suy tuyến yên thậm chí còn đe dọa tính mạng người bệnh, nhất là trường hợp suy cấp do có khối u lớn. Vậy tuyến yên nằm ở đâu? Tuyến yên có vai trò gì? Bệnh suy tuyến yên là gì? Suy tuyến yên gây ra bệnh gì?… Chúng ta cùng đi sâu tìm hiểu qua bài viết sau đây.

Tuyến yên nằm ở đâu? Vai trò của tuyến yên là gì?

Tuyến yên được tìm thấy ở nền sọ, phía sau mũi với kích thước bằng khoảng hạt đậu. Tuyến yên rất gần với một phần khác của não bộ, được gọi là vùng dưới đồi (hạ đồi). Nó nằm dính liền dưới não và được che chở bằng một cấu trúc xương. Mặc dầu nhỏ như vậy, tuyến yên cũng được chia thành hai ngăn gọi là hai “thùy”, thùy trước” hơi lớn hơn “thùy sau”. Thùy sau là nơi tập trung của khoảng 50.000 đầu mối dây thần kinh liên lạc khắp mọi phần trong cơ thể.  Hai phần chính này của tuyến yên phóng thích tiết nội tiết tố khác nhau nhắm đến các cơ quan đích khác nhau của cơ thể.

Suy tuyến yên là gì? Cách bệnh liên quan đến suy tuyến yên

Vai trò của tuyến yên là gì?

Tuyến yên trước có vai trò sản xuất các hormone có tác dụng điều hòa các hoạt động của cơ thể trên phạm vi rất rộng, từ tăng trưởng đến sinh sản. Sự sản xuất hormone từ thùy trước tuyến yên được kiểm soát bởi vùng dưới đồi. Có ít nhất bảy loại hormone khác nhau được tiết ra bởi thùy trước tuyến yên. Thùy sau tuyến yên chỉ sản xuất hai loại hormone.

Các hormone tuyến yên sau đó có thể kích thích tuyến nội tiết đích (như ví dụ trên là tuyến giáp) để chúng sản xuất hormone riêng của nó. Những hormone được sản xuất “tại chỗ” này mới thực sự điều hòa cơ thể của bạn. Như ở ví dụ trên, các hormone tuyến giáp làm tăng tốc độ chuyển hóa của cơ thể. Trong một số trường hợp, khi nồng độ hormone được sản xuất tại chỗ cao lên, chúng sẽ làm ngừng việc phóng thích hormone ở vùng dưới đồi và tuyến yên. Nguyên tắc này được gọi là cơ chế ức chế ngược hay cơ chế phản hồi âm (negative feedback), và nó giúp ngăn ngừa nồng độ hormone tăng quá cao.

Những hoá chất do các tuyến tiết ra đi thẳng vào máu để được dẫn đi khắp cơ thể. Hệ thống nội tiết như một cơ quan điều tiết nhiều hoạt động diễn ra trong cơ thể. Tuyến yên, một bộ phận của hệ thống nội tiết, điều khiển và kiểm soát nhiều chức năng trong cơ thể. Thật ra tuyến yên là thành phần quan trọng nhất của cơ thể trong việc điều tiết sự tăng trưởng, tạo sữa và kiểm soát hoạt động của tất cả các tuyến nội tiết khác.

Tuyến yên cũng điều khiển cả sự tính dục của con người. Nó cũng điều hoà quá trình trao đổi chất, tức là quá trình biến đổi thực hành nhiều dạng năng lượng khác nhau. Cũng chính tuyến yên dính dấp đến hoạt động của vài bắp cơ, của thận và nhiều cơ quan khác.

Bướu (hay khối ư) mọc trong tuyến yên có thể khiến cho hoạt động quá mức hoặc dưới mức cần thiết. Một trong những kết quả của hoạt động quá mức của tuyến yên là người đó lớn như ông khổng lồ và khi hoạt động dưới mức thì thì người đó là người lùn tịt.

Bệnh suy tuyến yên là gì?

Suy tuyến yên, hay còn gọi là giảm hormone tuyến yên, là tình trạng tuyến yên hoạt động yếu đi và không sản sinh đủ hormone cần thiết. Tuyến yên nằm ở dưới não được gọi là tuyến chủ yếu. Vì đây là nơi giúp tuyến giáp, tuyến thượng thận và các cơ quan sinh dục khác sản xuất ra các loại hormone. Rối loạn này có thể ảnh hưởng dần dần, đột ngột hoặc kịch tính đến một, nhiều hay tất cả các tuyến khác. Tuyến yên đóng vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh cân bằng nước, huyết áp, chức năng tình dục, phản hồi stress và các trao đổi chất cơ bản. Khi mắc bệnh suy tuyến yên, các cơ quan hormone không làm việc tốt như bình thường.

Suy tuyến yên thường được kích hoạt bởi một khối u của tuyến yên. Tăng kích thước khối u tuyến yên có thể chèn ép và hư hại tế bào tuyến yên, can thiệp vào sản xuất hormone. Một khối u cũng có thể chèn ép các dây thần kinh thị giác, gây rối loạn thị giác.

Nguyên nhân gây suy tuyến yên

Nguyên nhân gây suy tuyến yên có thể là rối loạn nội tiết, u bướu, viêm nhiễm, tổn thương tuyến yên hoặc thiếu máu nuôi tuyến yên. Nguyên nhân của suy tuyến yên cũng có thể do các bệnh khác và sự thiệt hại tuyến yên, chẳng hạn như:

  • Chấn thương đầu
  • Khối u não
  • Phẫu thuật não
  • Xạ trị
  • Viêm tự miễn dịch (hypophysitis)
  • Đột quỵ
  • Nhiễm trùng não, ví dụ như viêm màng não
  • Bệnh lao

Bệnh thâm nhiễm, chẳng hạn như sarcoidosis, là một bệnh viêm nhiễm xảy ra ở cơ quan khác nhau; histiocytosis X, trong đó có tế bào bất thường gây sẹo trong nhiều bộ phận của cơ thể, như là phổi và xương; và hemochromatosis, gây lắng đọng chất sắt dư thừa trong gan và các mô khác.

Mất máu nặng trong khi sinh, có thể gây thiệt hại cho phần phía trước của tuyến yên (hội chứng Sheehan, hoặc suy tuyến yên sau sinh).

Gen đột biến dẫn đến sản xuất hormone tuyến yên suy giảm.

Bệnh của vùng dưới đồi, một phần của não nằm ngay trên tuyến yên, cũng có thể gây suy tuyến yên. Vùng dưới đồi sản xuất kích thích tố trực tiếp ảnh hưởng đến hoạt động của tuyến yên.

Các triệu chứng của suy tuyến yên

Suy tuyến yên thường xảy ra từ từ, có thể hằng tháng đến hằng năm, rồi khởi phát triệu chứng một cách đột ngột. Các triệu chứng thường không đặc hiệu như mệt mỏi, lạnh, yếu cơ, ăn không ngon, sụt cân, đau bụng, huyết áp thấp, nhức đầu, rối loạn thị giác.

Phụ nữ thiếu hoóc môn hướng sinh dục do suy tuyến yên thường mãn kinh sớm, bóc hỏa, khô âm đạo và đau khi giao hợp. Người sau mãn kinh thường không có những triệu chứng này, biểu hiện đầu tiên có thể là nhức đầu và giảm thị lực. Đàn ông thường than phiền về rối loạn tình dục. Cả 2 giới đều bị giảm hệ lông.

Những trường hợp thiếu hoóc môn kích thích tuyến giáp thường không chịu được lạnh, mệt mỏi, mập, táo bón, xanh xao, da khô và dày. Nếu thiếu hoóc môn kích thích vỏ thượng thận, bệnh nhân thấy

mệt mỏi, yếu cơ, sụt cân, huyết áp thấp, buồn nôn, da xanh, giảm lông ở nữ. Trẻ thiếu hụt hoóc môn tăng trưởng sẽ bị lùn, chậm phát triển, béo phì, da nhăn nheo.

Ngoài ra, bệnh nhân suy tuyến yên còn có dấu hiệu da khô, xanh xao, thô ráp. Mặt xuất hiện những nếp nhăn nhỏ không liên quan đến biểu hiện cảm xúc.

Suy tuyến yên gây ra bệnh gì?

Tuyến yên là một trọng những tuyến nội tiết quan trọng nhất của cơ thể nên khi tuyến yên bị suy giảm  thường gây ra nhiều bệnh lý nghiêm trọng cho cơ thể. Chậm tăng trưởng, mất khả năng sinh sản, suy giảm chức năng tuyến giáp… là những hệ quả thường xảy ra ở những người mắc căn bệnh này. Bệnh suy tuyến yên thậm chí còn đe dọa tính mạng người bệnh, nhất là trường hợp suy cấp do có khối u lớn.

Chức năng hoạt động của tuyến yên được vùng dưới đồi của não kiểm soát thông qua các hoóc môn điều khiển. Đến lượt mình, tuyến yên điều hòa nhiều hoóc môn, kiểm soát nhiều chức năng của các cơ quan trong cơ thể.

Những hoóc môn tuyến yên có tác dụng kích thích các tuyến khác trong cơ thể nên hậu quả của bệnh rất nặng nề:

– Thiếu hoóc môn hướng sinh dục: Gồm LH và FSH, có tác dụng kích thích tinh hoàn ở nam và buồng trứng ở nữ, ảnh hưởng đến sự sinh sản.

– Thiếu hoóc môn kích thích tuyến giáp (TSH), gây suy giáp.

– Thiếu hoóc môn hướng vỏ thượng thận (corticotropin, ACTH…).

– Thiếu hoóc môn tăng trưởng(GH): Tình trạng này nếu xảy ra trước tuổi dậy thì sẽ gây chậm tăng trưởng. Người trưởng thành cũng bị ảnh hưởng.


Có thể bạn quan tâm